Stemmen omdat het kan

vrijdag 29 april 2011

Wie regelmatig twijfelt of hij gaat stemmen, heeft misschien baat bij de gedachte dat de invloed van de kiezer nog niet zo heel erg lang bestaat. Het idee dat alle mensen zelf een rol spelen bij het invullen van de maatschappij bestaat pas sinds de Franse Revolutie en dat mogen we ons best wat vaker realiseren. Voor de revolutie vonden Europeanen het heel gewoon om geregeerd te worden op een manier die wij onderdrukking zouden noemen, door een koning die niemand had gekozen.

Aan de onmacht van de meerderheid kwam met de Franse Revolutie een einde. De grootste verandering was echter niet dat de koning werd afgezet en een vorm van democratie werd geïnstalleerd, maar wat daaraan ten grondslag lag. Na eeuwenlang te hebben gedacht dat God via zijn ‘mannen op aarde’ – de koningen van Europa – zijn wet aan de wereld oplegde, geloofden de Fransen nu dat zij zelf hun samenleving in konden richten.

Verlichtingsfilosofen als Voltaire en Montesqieu hadden in de jaren voorafgaand aan de ommezwaai het klimaat gecreëerd waarin het revolutionaire zaad kon groeien. Met zijn aanvallen op religie, het bastion dat destijds zowel moraal als politiek dicteerde, verspreidde Voltaire zijn twijfels over de geldende orde onder het grote publiek. Met Montesqieu deelde hij verder de gedachte dat een samenleving opgebouwd kon worden aan de hand van wetten die uit de natuur afgeleid konden worden. Zoals een brug gebouwd werd aan de hand van de wetten van de zwaartekracht, kon een samenleving verbeterd worden door de wetten van de samenleving te ontdekken. Ook nadat dit gedachtegoed tot een revolutie had geleid, werd vanuit het hernieuwde zelfvertrouwen verder gedacht. Ideologieën die onderling grote verschillen kennen, zoals socialisme en liberalisme, bouwen beiden op de gedachte dat onze samenleving voor een deel maakbaar is. Ook het hedendaagse moralisme kan daar aanspraak op maken, hoewel het conservatisme waaruit moralisme voortkomt zelf het verlichtingsdenken nog ontkende.

De geschiedkundige achtergrond van de ideologieën die wij in onze moderne democratie kennen, is dus alles behalve vanzelfsprekend. Dat blijkt niet alleen uit het feit dat het ontstaan van ideologieën duidelijk op een tijdsbalk vast te pinnen is en dat er in de Franse Revolutie bloed vergoten is om deze gedachte te verdedigen. Het blijkt ook uit actuele voorbeelden, zoals de revoluties die op het moment als vonken van land naar land springen in de Arabische wereld: ook vandaag is de invloed van het individu niet vanzelfsprekend. Laten we daarom blij zijn dat wij, zonder bloedvergieten en zonder filosofische kopzorgen, gewoon naar het stembureau kunnen gaan om onze omgeving een stukje dichter bij ons ideaalbeeld te brengen. Gewoon, omdat wij het inmiddels kunnen.

Manuel Buitenhuis