John Stuart Mill, het Liberalisme en D66.

zondag 15 mei 2011

John Mill ( 1806-1873), een Engelse filosoof en econoom werd beschouwd als één van de meest invloedrijke, vrije denkers van de 19^e eeuw. Hij wordt gezien als één van de coryfeeën van de liberale traditie. Menselijke zelfbeschikking, vrijheid en tolerantie stelde hij centraal.

Wat is nu de juiste betekenis van liberalisme? Een goed antwoord daarop is niet te geven. Het liberalisme is namelijk als theorie niet op alle punten even eenduidig. Mill beschouwt het liberalisme als een morele doctrine die de macht van de overheid en de samenleving over individuen beperkt. Is Mill een zogenaamde “libertair” ? . Dus iemand die vindt dat de staat alleen voor veiligheid hoeft te zorgen? Nee, ook niet. Want volgens Mill is de vrijheid van mensen geen absolute waarde en kunnen er redenen zijn voor de overheid om vrijheid in te perken. Vrijheid wordt vaak geassocieerd met “het goede leven”. Maar niet bij iedereen zijn de voorwaarden of mogelijkheden aanwezig om tot dat goede leven te komen. Niet ieder mens is qua aanleg in staat of beschikt over de middelen om zich te ontplooien. Mill was daarom voor een politiek van herverdeling en vond leerplicht voor minderjarigen absoluut noodzakelijk. Dat mensen hierdoor in hun vrijheid werden beperkt vond hij van minder belang. Zijn visie was dat respect voor het individu begint bij zelfontplooiing.

Voor Mill is het liberalisme ook een theorie die voorschrijft hoe mensen individueel moeten denken en leven. Hij beschouwde het liberalisme als een morele theorie en niet alleen als een politieke. Mill was ervan overtuigd dat als mensen écht vrij zijn, zij ervoor zullen kiezen om hun diepere verlangens te bevredigen en hun mogelijkheden verder te ontwikkelen. Hij stelt daarom dan ook dat het wenselijk is dat de overheid autonomie van mensen niet als afgedwongen handeling, maar als waarde promoot en de voorwaarden creëert waardoor dat mogelijk is.

Het was de overtuiging van Mill dat zijn mensbeeld zou leiden tot een grotere diversiteit in plaats van eenheid. Er zijn twee redenen om diversiteit in onze maatschappij te waarderen: zelfontplooiing creëert diversiteit én diversiteit is een voorwaarde voor het welbevinden en de zelfontplooiing van de mens. Een pluriforme samenleving is de basis voor een tolerante samenleving.

Een ander element dat het liberalisme van Mill kenmerkt is het vrije denken. Het denken laat zich leiden door de eigen principes van de rede die ontstaan door zelfreflectie. Het vrije denken begint vaak met vooronderstellingen, die vervolgens kritisch getoetst moeten worden. Voor Mill is het altijd van belang geweest dat noch geloof, noch externe autoriteit, noch sociale druk een argument is om het vrije denken te beperken. Mill gaat er van uit dat volwassenen in staat zijn te oordelen over hun eigen leven. Zijn standpunt is dat, zodra iemand beschikt over enig gezond verstand en ervaring, de keuzes die hij zelf maakt de beste keuzes zijn. Niet omdat ze objectief beschouwd de beste mogelijkheden zijn, maar omdat het de eigen manier is om richting te geven aan het leven.

Mill was een liberaal. Hij was iemand die vrijheid, rechtvaardigheid, autonomie, solidariteit, zelfbeschikking en herverdeling op unieke wijze wist te combineren. Was tegen status-quo, zelfgenoegzaamheid en verstarring. John Stuart Mill was iemand die op overtuigende wijze heeft aangetoond dat het liberale gedachtengoed door en door progressief is en aansluit bij het gedachtengoed van D66.

Erik Bus

Bron: John Stuart Mill: 150 jaar over vrijheid.